Εξάρθρωση άτλαντα–άξονα

Η ατλαντοαξονική αστάθεια είναι μια σχετικά σπάνια πάθηση στους σκύλους, κατά την οποία υπάρχει παθολογική κίνηση στον αυχένα, μεταξύ του άτλαντα (1ος αυχενικός σπόνδυλος) και του άξονα (2ος αυχενικός σπόνδυλος). Η αστάθεια αυτή επιτρέπει μη φυσιολογική κάμψη ανάμεσα στα δύο οστά και μπορεί να προκαλέσει συμπίεση του νωτιαίου μυελού. Η βαρύτητα της κάκωσης του νωτιαίου μυελού εξαρτάται τόσο από το μέγεθος της πίεσης όσο και από τη διάρκεια της κατάστασης.

Φυσιολογικά, η ατλαντοαξονική άρθρωση σταθεροποιείται από μια προσεκβολή του άξονα που ονομάζεται οδοντοειδής απόφυση (dens), η οποία εφαρμόζει μέσα στον άτλαντα, καθώς και από αρκετούς συνδέσμους που ενώνουν τους δύο σπονδύλους. Υπάρχουν δύο βασικές αιτίες αστάθειας: τραύμα και συγγενείς (εκ γενετής) ανωμαλίες. Η τραυματική αστάθεια εμφανίζεται μετά από βίαιη κάμψη της κεφαλής, προκαλώντας κάταγμα της dens ή άλλου τμήματος του άξονα και/ή ρήξη των συνδέσμων. Αυτή η μορφή μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε φυλή και σε οποιαδήποτε ηλικία.

Ορισμένα συγγενή ελλείμματα προδιαθέτουν ώστε η αστάθεια να εκδηλωθεί με ελάχιστο τραυματισμό (π.χ. πηδώντας από τον καναπέ ή όταν άλλο σκυλί πηδήξει πάνω του). Οι ανωμαλίες αυτές περιλαμβάνουν απουσία ή δυσπλασία της dens ή έλλειψη φυσιολογικών συνδέσεων μεταξύ των δύο σπονδύλων. Η συχνότερη προδιαθεσική αιτία είναι απούσα ή μικρότερη dens. Η πάθηση εμφανίζεται κυρίως σε μικρόσωμες φυλές, με συχνότερες αναφορές σε Yorkshire Terrier, Chihuahua, Miniature ή Toy Poodle, Pomeranian και Pekingese. Σκύλοι με συγγενείς ανωμαλίες συνήθως εμφανίζουν κλινικά σημεία πριν από την ηλικία του ενός έτους.

Τα συμπτώματα μπορεί να κυμαίνονται από ήπια έως πολύ βαριά. Η έναρξη μπορεί να είναι σταδιακή ή ξαφνική. Το συχνότερο εύρημα είναι ο πόνος στον αυχένα, ο οποίος μπορεί να είναι το μόνο σύμπτωμα, αλλά ενίοτε είναι πολύ έντονος. Μπορεί επίσης να υπάρχουν διαφορετικοί βαθμοί ασυντονισίας και αδυναμίας ή παράλυσης από τον αυχένα και κάτω. Όταν υπάρχει πλήρης παράλυση και των τεσσάρων άκρων, μπορεί να παραλύσει και το διάφραγμα, με αποτέλεσμα το ζώο να μην μπορεί να αναπνεύσει. Συνήθως αυτά τα ζώα πεθαίνουν πολύ αιφνίδια πριν προλάβουν να λάβουν ιατρική βοήθεια. Κάποιοι σκύλοι μπορεί να εμφανίζουν επεισόδια διαλείπουσας κατάρρευσης.

Η διάγνωση βασίζεται στο «σήμα» του ζώου (ηλικία και φυλή), στο ιστορικό, στα συμπτώματα και στις ακτινογραφίες.

• Στις ακτινογραφίες μπορεί να φαίνεται ραχιαία μετατόπιση ή «ανατροπή» του άξονα, με αύξηση του διαστήματος μεταξύ άτλαντα και άξονα (Εικόνες 1 και 2).
• Η dens μπορεί να είναι μικρή ή να απουσιάζει, ή να υπάρχουν ορατά κατάγματα.
• Μπορούν να χρησιμοποιηθούν ειδικές λήψεις για να αναδειχθούν καλύτερα οι αλλοιώσεις, όπως ήπια κάμψη του αυχένα, λήψεις υπό γωνία ή λήψη με ανοικτό στόμα. Απαιτείται εξαιρετική προσοχή ώστε να αποφευχθεί υπερβολική κάμψη.
• Η αξονική τομογραφία (CT) μπορεί επίσης να είναι χρήσιμη για αξιολόγηση άλλων πιθανών παραμορφώσεων των σπονδύλων.

Ακτινολογικά μπορεί να περιγράφεται αύξηση της γωνίας μεταξύ 1ου και 2ου σπονδύλου, κάμψη του σπονδυλικού σωλήνα που οδηγεί σε συμπίεση του νωτιαίου μυελού και απουσία της dens με στρογγυλεμένο πρόσθιο άκρο εκεί όπου φυσιολογικά θα προέβαλλε.

Σημειώστε τη γωνίωση μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου σπονδύλου. Η dens απουσιάζει σε αυτόν τον σκύλο.

Η αντιμετώπιση μπορεί να είναι συντηρητική ή χειρουργική. Η συντηρητική αγωγή προτείνεται συχνότερα όταν τα κλινικά σημεία είναι ήπια ή όταν η χειρουργική λύση δεν είναι εφικτή λόγω άλλων προβλημάτων υγείας. Περιλαμβάνει αυστηρή κλωβοστασία/περιορισμό και χρήση αυχενικού κηδεμόνα για αρκετές εβδομάδες. Μπορεί επίσης να χορηγηθούν στεροειδή και αναλγητικά, ενώ το ζώο πρέπει να προστατεύεται εφ’ όρου ζωής από τραυματισμούς. Έχουν αναφερθεί πλήρεις αναρρώσεις ακόμη και σε σκύλους με σοβαρά σημεία, ωστόσο άλλοι μπορεί να παραμείνουν αμετάβλητοι ή να επιδεινωθούν. Με συνεχιζόμενη αστάθεια υπάρχει κίνδυνος αιφνίδιας εξάρθρωσης της σπονδυλικής στήλης, με οξεία παράλυση και θάνατο.

Πιθανές επιπλοκές της συντηρητικής θεραπείας:

• επίμονη αστάθεια
• ανεπαρκής σταθεροποίηση από τον κηδεμόνα
• χρόνια συμπίεση του νωτιαίου μυελού
• αποτυχία πώρωσης κατάγματος της dens ή του σώματος του άξονα
• συχνά εμφανίζονται πληγές από τον επίδεσμο και έλκη κερατοειδούς που σχετίζονται με τον νάρθηκα/κηδεμόνα

Συχνά προτιμάται το χειρουργείο έναντι της συντηρητικής αγωγής λόγω του κινδύνου υποτροπής και επιπλέον βλάβης του νωτιαίου μυελού. Στόχοι της επέμβασης είναι η αποσυμπίεση του νωτιαίου μυελού και η μόνιμη σταθεροποίηση της άρθρωσης. Η πίεση συνήθως μειώνεται με ανάταξη των σπονδύλων σε πιο φυσιολογική θέση. Αν η dens είναι δυσπλαστική και παρεκκλίνει προς τον μυελό, μερικές φορές χρειάζεται να αφαιρεθεί για να αρθεί η συμπίεση.

Η σταθεροποίηση μπορεί να γίνει με πολλές τεχνικές, είτε από ραχιαία (dorsal) είτε από κοιλιακή/πρόσθια (ventral) προσπέλαση. Πλέον οι περισσότεροι χειρουργοί προτιμούν την κοιλιακή προσπέλαση, γιατί οι ραχιαίες τεχνικές συνήθως δεν οδηγούν σε οστική πώρωση/σύμφυση των δύο σπονδύλων, και η μακροχρόνια σταθερότητα εξαρτάται από ουλώδη ιστό και από την αντοχή των εμφυτευμάτων.

Οι κοιλιακές τεχνικές προτιμώνται επειδή επιτρέπουν αφαίρεση του αρθρικού χόνδρου ώστε να επιτευχθεί σύμφυση και τοποθέτηση οστικού μοσχεύματος για διέγερση της οστικής επούλωσης. Η προσπέλαση αυτή διευκολύνει τη σωστή ανάταξη/ευθυγράμμιση και επιτρέπει αφαίρεση της dens όταν χρειάζεται. Οι κοιλιακές τεχνικές περιλαμβάνουν διασταυρούμενη καθήλωση με pins (cross-pinning), διαρθρικές βίδες (trans-articular screws), συνδυασμό pins ή βιδών με οστικό τσιμέντο ή χρήση πλακών (Εικόνες 3a και 3b, 4a και 4b). Η επιλογή μεθόδου εξαρτάται συχνά από την προτίμηση του χειρουργού και το μέγεθος του σκύλου.

Πιθανές επιπλοκές χειρουργείου:

• θάνατος από αιφνίδια αναπνευστική παύση λόγω κάκωσης του νωτιαίου μυελού κατά την επέμβαση
• αποτυχία της κατασκευής με μετακίνηση ή θραύση εμφυτευμάτων
• ανεπαρκής ανάταξη ή κακή ευθυγράμμιση: εσφαλμένη τοποθέτηση εμφυτευμάτων μπορεί να προκαλέσει χρόνιο πόνο ή πίεση στον νωτιαίο μυελό και να απαιτήσει αφαίρεση. Η λανθασμένη τοποθέτηση είναι πιθανή λόγω του μικρού διαθέσιμου οστού για συγκράτηση pins/βιδών και του πολύ μικρού «στόχου» σε μικρόσωμους σκύλους ώστε να αποφευχθεί ο σπονδυλικός σωλήνας.

Εικόνα 3b

Εικόνες 4a & 4b: Μετεγχειρητικές ακτινογραφίες σταθεροποίησης με συνδυασμό βιδών και οστικού τσιμέντου, που σχηματίζει «γέφυρα» μεταξύ των εκτεθειμένων κεφαλών των βιδών.

Εικόνα 4b

Μετά το χειρουργείο απαιτείται αυστηρή ανάπαυση για 6–8 εβδομάδες. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυχενικός κηδεμόνας για πρόσθετη υποστήριξη. Συχνά επαναλαμβάνονται ακτινογραφίες στις 4 και στις 8 εβδομάδες για έλεγχο της σταθεροποίησης και της επούλωσης.

Η πρόγνωση εξαρτάται από το μέγεθος του τραυματισμού του νωτιαίου μυελού και τα νευρολογικά ελλείμματα που υπάρχουν ήδη. Είναι γενικά καλή σε σκύλους με ήπια κλινικά σημεία και πιο επιφυλακτική σε σκύλους με παράλυση, αν και σημαντική ανάρρωση μπορεί να είναι δυνατή όταν επιτευχθεί αποσυμπίεση και σταθεροποίηση. Πολύ υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας με χειρουργική αντιμετώπιση παρατηρούνται σε νεαρότερα ζώα (<2 ετών), σε περιστατικά με πιο οξεία/βραχεία πορεία (<10 μήνες συμπτωμάτων) και σε ζώα με λιγότερο σοβαρά νευρολογικά ελλείμματα.

Αρχή φόρμας

Τέλος φόρμας