Ηπατεκτομή

Ο συχνότερος πρωτοπαθής όγκος του ήπατος είναι το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα, το οποίο προέρχεται από τα ηπατικά κύτταρα (ηπατοκύτταρα) και παρουσιάζει χαμηλή τάση μετάστασης σε άλλα όργανα. Άλλοι πρωτοπαθείς όγκοι του ήπατος μπορεί να προέρχονται από:

• τους χοληφόρους πόρους
• τον συνδετικό ιστό
• τα αιμοφόρα αγγεία
• νευροενδοκρινικά/ορμονοεκκριτικά κύτταρα

Οι μεταστατικοί όγκοι του ήπατος είναι εκείνοι που έχουν εξαπλωθεί στο ήπαρ από άλλο όργανο. Οι όγκοι που φτάνουν στο ήπαρ από άλλη περιοχή του σώματος είναι συχνότεροι από εκείνους που ξεκινούν πρωτοπαθώς μέσα στο ίδιο το ήπαρ.

Όταν υπάρχει μία μεγάλη, μονήρης μάζα στο ήπαρ—η λεγόμενη μαζική (massive) μάζα—η διάγνωση είναι ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα σε τουλάχιστον τους μισούς σκύλους. Οι γάτες τείνουν να εμφανίζουν πιο συχνά καλοήθεις όγκους σε σχέση με τους σκύλους. Στις γάτες, τα αδενώματα των χοληφόρων (biliary cystadenomas) αποτελούν πάνω από το μισό των όγκων του ήπατος, ενώ στους σκύλους είναι ασυνήθη. Τα χολαγγειοκαρκινώματα (bile duct carcinomas) είναι ο συχνότερος κακοήθης όγκος ήπατος στις γάτες και ο δεύτερος συχνότερος όγκος ήπατος στους σκύλους. Σπανιότεροι όγκοι του ήπατος είναι:

• καρκινοειδή
• σαρκώματα διαφόρων τύπων
• μυελολιπώματα

Τα σημεία ενός ηπατικού όγκου είναι συνήθως μη ειδικά και συχνά δεν «δείχνουν» ξεκάθαρα το ήπαρ ως πρωταρχική αιτία. Περίπου 75% των σκύλων και οι μισές γάτες εμφανίζουν συμπτώματα νόσου, όπως:

• μειωμένη όρεξη
• απώλεια βάρους
• λήθαργος
• έμετος
• αυξημένη δίψα
• αυξημένη ούρηση
• διάταση κοιλίας λόγω υγρού
• σπασμοί

Ορισμένοι σκύλοι και γάτες εμφανίζουν ίκτερο, δηλαδή εμφανή κιτρινίλα στο λευκό των ματιών, στα ούλα, στο εσωτερικό των πτερυγίων των αυτιών και σε περιοχές δέρματος με αραιό τρίχωμα.

Εικόνα 1. Ακτινογραφία κοιλίας σκύλου με μεγάλο ηπατικό όγκο (τα βέλη περιγράφουν τη μάζα).

Ο κτηνίατρος πρωτοβάθμιας φροντίδας μπορεί να υποψιαστεί μάζα στο ήπαρ με ψηλάφηση της κοιλιάς. Περαιτέρω έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει:

• εξετάσεις αίματος (γενική αίματος, βιοχημικό προφίλ, έλεγχο πήξης και ανάλυση ούρων)
• ακτινογραφίες κοιλίας
• υπερηχογράφημα κοιλίας
• ακτινογραφίες θώρακα
• προηγμένη απεικόνιση όπως CT ή MRI

Με βάση ακτινογραφίες ή/και υπερηχογράφημα κοιλίας, μπορεί να τεθεί πιθανή διάγνωση ηπατικού όγκου (Εικόνα 1). Επειδή η ηπατική χειρουργική είναι απαιτητική και υπάρχει κίνδυνος αιμορραγικών επιπλοκών, πολλοί κτηνίατροι παραπέμπουν τον ασθενή σε χειρουργό πιστοποιημένο από το ACVS για αφαίρεση του όγκου και μετεγχειρητική φροντίδα.

Εικόνα 2. Ηπατική μάζα που αφαιρέθηκε από σκύλο.

Η θεραπεία εκλογής για πρωτοπαθείς όγκους ήπατος είναι η χειρουργική αφαίρεση. Γίνεται μεγάλη τομή στην κοιλιά και αφαιρείται το πάσχον τμήμα του ήπατος με απολινώσεις ή με συρραπτικό μηχάνημα. Σε πολύ μεγάλους όγκους μπορεί να απαιτηθεί δεύτερη τομή κατά μήκος του θωρακικού κλωβού ώστε να υπάρχει επαρκής πρόσβαση. Επίσης λαμβάνονται δείγματα από άλλα ύποπτα/παθολογικά ευρήματα στην κοιλιά, όταν αυτό χρειάζεται.

Η αιμορραγία αποτελεί κίνδυνο σε ηπατικές επεμβάσεις. Ο χειρουργός συνήθως φροντίζει να υπάρχουν διαθέσιμα προϊόντα αίματος για μετάγγιση αν προκύψει σημαντική αιμορραγία κατά τη διάρκεια του χειρουργείου. Άλλη πιθανή επιπλοκή είναι η αδυναμία πλήρους αφαίρεσης όλων των παθολογικών ιστών ή η ύπαρξη «θετικών/μη καθαρών ορίων» (dirty margins), κάτι που μπορεί να εξαρτάται από τη θέση ανάπτυξης του όγκου ή από τον λοβό που έχει προσβληθεί.

Μετά την επέμβαση, το ζώο παρακολουθείται σε μονάδα εντατικής φροντίδας και λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή για έλεγχο πόνου. Ενδοφλέβια υγρά και αντιβιοτικά μπορεί να χορηγούνται για μερικές ημέρες ώστε να διατηρηθεί η ενυδάτωση και να προληφθεί λοίμωξη. Μπορεί να γίνονται καθημερινές εξετάσεις αίματος για έλεγχο εσωτερικής αιμορραγίας και δυσλειτουργίας οργάνων. Αν χρειαστεί, χορηγείται μετάγγιση αίματος ή πλάσματος.

Στο σπίτι, μπορεί να απαιτηθούν αναλγητικά και αντιβιοτικά. Αν το ζώο δεν τρώει τη συνήθη τροφή του, μπορεί να προταθεί σπιτική δίαιτα χαμηλών λιπαρών. Ένα κολάρο Elizabethan (προστατευτικός κώνος) χρησιμοποιείται όταν το ζώο δεν επιτηρείται άμεσα, ώστε να μην γλείφει την τομή· εναλλακτικά, ένα t-shirt μπορεί να προστατεύει το τραύμα. Συνιστάται επανέλεγχος από τον χειρουργό περίπου 10–14 ημέρες μετά.

Η μακροπρόθεσμη πρόγνωση μετά από αφαίρεση όγκου ήπατος εξαρτάται από τον τύπο του όγκου, το αν αφαιρέθηκε πλήρως και το αν υπάρχει μετάσταση. Η χειρουργική αντιμετώπιση του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος έχει γενικά πολύ καλή έκβαση: ο χρόνος επιβίωσης συχνά ξεπερνά τα 3,8 έτη και η μετάσταση παρατηρείται σε λιγότερο από 5% των ζώων. Στις γάτες, η αφαίρεση εξαιρέσιμων χοληφόρων κυσταδενωμάτων συνδέεται με καλή πρόγνωση και μεγάλα διαστήματα επιβίωσης. Αντίθετα, η χειρουργική αφαίρεση χολαγγειοκαρκινωμάτων οδηγεί συνήθως σε μικρούς χρόνους επιβίωσης σε σκύλους και γάτες, λόγω μεταστάσεων και επανεμφάνισης του όγκου στο ήπαρ. Τα σαρκώματα και τα καρκινοειδή έχουν κακή πρόγνωση, καθώς τα περισσότερα έχουν ήδη δώσει μεταστάσεις κατά τη διάγνωση.

Σκύλοι με μη θεραπευμένους πρωτοπαθείς όγκους ήπατος (ιδίως ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα) είναι 15 φορές πιο πιθανό να πεθάνουν από επιπλοκές σχετιζόμενες με τον όγκο σε σύγκριση με σκύλους των οποίων οι όγκοι έχουν αφαιρεθεί. Οι ηπατικοί όγκοι είναι εύθραυστοι και μπορεί να ραγούν οποιαδήποτε στιγμή, προκαλώντας απειλητική για τη ζωή εσωτερική αιμορραγία. Ένας όγκος μπορεί να πιέσει τον κύριο χοληδόχο πόρο που αποχετεύει τη χολή στο έντερο, προκαλώντας ίκτερο. Μπορεί επίσης να πιέσει ενδοκοιλιακά όργανα ή μεγάλα αγγεία και να οδηγήσει σε διάφορα συμπτώματα, όπως έμετο και διάταση κοιλίας με υγρό. Σπανιότερα, οι ηπατικοί όγκοι παράγουν ινσουλινοειδείς ουσίες που προκαλούν χαμηλό σάκχαρο στο αίμα.

Η επίμονη αιμορραγία μετά το χειρουργείο, παρότι εμφανίζεται σε λιγότερο από 2% των χειρουργημένων ασθενών, μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο στη μετεγχειρητική περίοδο. Άλλες πιθανές επιπλοκές περιλαμβάνουν:

• λοίμωξη
• συστροφή παρακείμενου ηπατικού λοβού δίπλα στο τμήμα που αφαιρέθηκε
• επανεμφάνιση/επανα-ανάπτυξη του όγκου στο ήπαρ
• μετάσταση του όγκου σε άλλα εσωτερικά όργανα