Μεγάκολο γάτας

Ο όρος μεγακόλον περιγράφει ένα παχύ έντερο που είναι πολύ διατεταμένο, χαλαρό και λειτουργικά ανεπαρκές. Συνήθως εμφανίζεται ως συνέπεια χρόνιας δυσκοιλιότητας και παρατεταμένης κατακράτησης κοπράνων, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποτελεί συγγενή δυσλειτουργία. Το μεγακόλον δεν είναι μία συγκεκριμένη νόσος από μόνο του, αλλά συχνά οδηγεί σε αποφρακτική δυσκοιλιότητα/κοπρόσταση (obstipation), επειδή τα κόπρανα παραμένουν μέσα σε ένα έντερο που έχει αυξηθεί σε διάμετρο περισσότερο απ’ όσο μπορεί να περάσει αποτελεσματικά μέσα από την πύελο. Παράλληλα, επειδή το παχύ έντερο απορροφά νερό, τα κόπρανα γίνονται πολύ ξηρά και σκληρά. Όταν εξαντληθεί η αποτελεσματικότητα της ιατρικής αντιμετώπισης, μπορεί να απαιτηθεί χειρουργείο.

Το μεγακόλον είναι αποτέλεσμα είτε ατονίας/αδράνειας του κόλου (colonic inertia – λειτουργική απόφραξη) είτε απόφραξης εξόδου (outlet obstruction – μηχανική απόφραξη). Σε κάθε κατηγορία υπάρχουν πολλές επιμέρους αιτίες. Η συχνότερη αιτία colonic inertia είναι το ιδιοπαθές μεγακόλον (δηλαδή άγνωστης αιτιολογίας). Πρόκειται για νόσο της γάτας όπου το κόλον χάνει προοδευτικά τη φυσιολογική κινητικότητά του και διατείνεται όλο και περισσότερο, με αποτέλεσμα όσο εξελίσσεται να χάνεται η δυνατότητα αφόδευσης. Η συχνότερη αιτία outlet obstruction είναι η απόφραξη λόγω κακής πώρωσης παλαιών καταγμάτων της πυέλου, που στενεύουν/συμπιέζουν τον πυελικό σωλήνα και εμποδίζουν τη φυσιολογική δίοδο των κοπράνων. Όγκοι, στενώσεις και κήλες του ορθού/πρωκτού μπορεί επίσης να συμβάλουν στην εμφάνιση δυσκοιλιότητας ή μεγακόλου.

Οι γάτες με ιδιοπαθές μεγακόλον είναι συνήθως 5–9 ετών. Η διάγνωση τίθεται συχνά πολύ αργά, μετά από μεγάλο διάστημα δυσκοιλιότητας, ιδιαίτερα σε σπίτια με πολλές γάτες ή σε γάτες που ζουν εντός και εκτός σπιτιού, όπου οι ιδιοκτήτες μπορεί να μην γνωρίζουν τις συνήθεις κενώσεις τους.

Πιθανά σημεία είναι:

• κοιλιακή δυσφορία
• μειωμένη όρεξη
• λήθαργος
• τεινεσμός (έντονη προσπάθεια για αφόδευση)

Τα κόπρανα που βρίσκονται στο κόλον είναι συνήθως μεγάλα και σκληρά και ψηλαφώνται εύκολα από τον κτηνίατρο. Είναι σημαντικό να γίνει δακτυλική εξέταση ορθού για να ελεγχθεί η ύπαρξη παλαιών καταγμάτων πυέλου με σύμπτωση του πυελικού σωλήνα, αποφρακτικών μαζών ή κηλών εντός ή εκτός του κόλου/ορθού.

Η διάγνωση βασίζεται σε ιστορικό και κλινική εξέταση και επιβεβαιώνεται με ακτινογραφίες κοιλίας. Ο διαγνωστικός έλεγχος πρέπει επίσης να περιλαμβάνει εξετάσεις αίματος ώστε να αποκλειστούν μεταβολικές διαταραχές. Οι ακτινογραφίες μπορούν να επιβεβαιώσουν τη διάταση του κόλου (Εικόνα 1) και να αναδείξουν παλαιά κατάγματα πυέλου (Εικόνες 2 και 3), μάζες ή παραμορφώσεις της σπονδυλικής στήλης. Υπερηχογράφημα κοιλίας, σκιαγραφικές μελέτες του κατώτερου πεπτικού ή/και κολονοσκόπηση μπορεί επίσης να χρειαστούν για να εντοπιστεί η αιτία. Η τελική διάγνωση ιδιοπαθούς μεγακόλου τίθεται μόνο όταν αποκλειστούν όλες οι άλλες αιτίες δυσκοιλιότητας.

Εικόνα 1. Πλάγια ακτινογραφία κοιλίας: το βέλος δείχνει εξαιρετικά διατεταμένο κόλον γεμάτο κόπρανα.
Εικόνα 2. Πλάγια ακτινογραφία ασθενούς με κατάγματα πυέλου· παρατηρείται πολύ διατεταμένο κόλον.
Εικόνα 3. Κοιλιοραχιαία ακτινογραφία με μετατοπισμένο κάταγμα πυέλου (βέλος) που έχει συμπιέσει τον πυελικό σωλήνα και έχει οδηγήσει σε μεγακόλον.

Ιατρική Αντιμετώπιση

Στο ιδιοπαθές μεγακόλον, η αρχική αντιμετώπιση είναι ιατρική. Η γάτα πρέπει να είναι επαρκώς ενυδατωμένη (ενδοφλέβια υγρά αν υπάρχει αφυδάτωση), και στη συνέχεια γίνεται υποκλυσμός και αποκοπρόσταση (deobstipation), δηλαδή χειροκίνητη αφαίρεση κοπράνων. Αυτό σχεδόν πάντα απαιτεί γενική αναισθησία, επειδή είναι εξαιρετικά επώδυνο σε ξύπνια γάτα. Ποτέ μην επιχειρείται υποκλυσμός στο σπίτι χωρίς ρητή οδηγία κτηνιάτρου και ποτέ μην χρησιμοποιείται Fleet φωσφορικό (βρεφικό) υποκλυσμό, γιατί είναι τοξικός για τις γάτες.

Αφού αφαιρεθούν τα κόπρανα, ξεκινά η μακροχρόνια ιατρική διαχείριση. Παλαιότερα συστήνονταν δίαιτες υψηλής περιεκτικότητας σε φυτικές ίνες και «διογκωτικά» όπως Metamucil και χάπια φυτικών ινών, με στόχο να γίνεται η γάτα πιο «τακτική». Αυτά όμως είναι στην πραγματικότητα αντενδείκνυα και μπορεί να επιδεινώσουν την κατάσταση. Η βέλτιστη ιατρική αντιμετώπιση περιλαμβάνει δίαιτα χαμηλού υπολείμματος (υπάρχουν κτηνιατρικές συνταγογραφούμενες δίαιτες) και φάρμακα όπως λακτουλόζη και σισαπρίδη. Η λακτουλόζη δρα ως ήπιο καθαρτικό και μαλακτικό κοπράνων. Η σισαπρίδη διεγείρει την κινητικότητα/προώθηση του κόλου. Η δίαιτα χαμηλού υπολείμματος βοηθά να διεγείρονται τα κύτταρα του κόλου χωρίς αύξηση του όγκου των κοπράνων. Οι περισσότερες γάτες αρχικά ανταποκρίνονται, αλλά σε κάποιες η ανταπόκριση μειώνεται με τον χρόνο. Όταν η ιατρική αγωγή δεν είναι πλέον αποτελεσματική, συνιστάται χειρουργική αφαίρεση του διατεταμένου κόλου.

Χειρουργική Αντιμετώπιση

Η επέμβαση ονομάζεται συνήθως υφολική κολεκτομή (subtotal colectomy), δηλαδή αφαίρεση του μεγαλύτερου μέρους του κόλου, αν και μερικές φορές απαιτείται ολική κολεκτομή (αφαίρεση όλου του κόλου). Πριν από το χειρουργείο, μπορεί να ξεκινήσουν αντιβιοτικά, επειδή το κόλον—λόγω των κοπράνων—είναι το τμήμα του εντέρου με το μεγαλύτερο βακτηριακό φορτίο, και τα αντιβιοτικά συμβάλλουν στην πρόληψη λοίμωξης κατά την επέμβαση.

Στην υφολική κολεκτομή, αφαιρείται όλο το πάσχον τμήμα του κόλου και τα δύο εναπομείναντα άκρα συρράπτονται μεταξύ τους. Αν παραμείνει πάσχον τμήμα, μπορεί να δημιουργηθεί νέα περιοχή διάτασης, με υποτροπή δυσκοιλιότητας και κοπρόστασης. Η υφολική κολεκτομή είναι χειρουργείο με υψηλές τεχνικές απαιτήσεις.

Σε γάτες με μηχανική απόφραξη εξόδου λόγω παλαιού τραύματος της πυέλου, μπορεί να γίνει αφαίρεση των παθολογικών πυελικών οστών (pelvic ostectomy) ώστε να αποκατασταθεί η δίοδος των κοπράνων. Ωστόσο, αν το μεγακόλον υπάρχει για περισσότερο από τέσσερις έως έξι μήνες, η διάταση και η απώλεια λειτουργίας ενδέχεται να είναι μη αναστρέψιμες και το κόλον να μην μπορεί να επανέλθει σε φυσιολογική λειτουργία. Γι’ αυτό, οι περισσότερες γάτες με κατάγματα πυέλου που στενεύουν τον πυελικό σωλήνα αντιμετωπίζονται επίσης με υφολική κολεκτομή.

Μετεγχειρητικά, τα αντιβιοτικά συχνά συνεχίζονται και οι γάτες παρακολουθούνται στενά για σημεία λοίμωξης. Μαλακά κόπρανα και περιστασιακά διάρροια είναι συχνά τους πρώτους μήνες μετά την επέμβαση. Σταδιακά τα κόπρανα γίνονται πιο σχηματισμένα, αλλά σπάνια επανέρχονται πλήρως στο «φυσιολογικό». Οι γάτες δεν γίνονται ακράτειες μετά από υφολική κολεκτομή, αλλά κατά την περίοδο προσαρμογής μπορεί να «πέσει» καμιά φορά ένα μικρό κομμάτι μαλακού κοπράνου καθώς μπαίνουν ή βγαίνουν από την άμμο. Έχει περιγραφεί μετεγχειρητική δυσκοιλιότητα, όμως είναι σπάνια και συνήθως αντιμετωπίζεται επιτυχώς με ιατρική αγωγή. Σπάνια απαιτείται δεύτερο χειρουργείο όταν δεν αφαιρέθηκε αρκετό κόλον στην πρώτη επέμβαση. Η μεγάλη πλειονότητα των γατών έχει άριστη ποιότητα ζωής και συνήθως δεν χρειάζεται ειδική δίαιτα ή φαρμακευτική αγωγή.