Σιαλοκήλη

Η σιελογόνος κύστη (σιελοκήλη) είναι συλλογή σιέλου στους παρακείμενους ιστούς, η οποία προκύπτει από διαφυγή σάλιου λόγω ρήξης σιελογόνου αδένα ή του εκφορητικού του πόρου. Κλινικά εμφανίζεται ως μαλακή, ανώδυνη, διακυμαινόμενη διόγκωση στον τράχηλο ή στο στόμα. Παρότι συχνά αποκαλείται «σιελογόνος κύστη», δεν πρόκειται για αληθή κύστη, καθώς δεν καλύπτεται από επιθηλιακό ιστό αλλά από φλεγμονώδη κοκκιώδη ιστό που δημιουργείται ως αντίδραση στη διαφυγή σάλιου.

Οι σιελοκήλες ταξινομούνται ανάλογα με την εντόπισή τους:

• Τραχηλική σιελοκήλη: Η συχνότερη μορφή, με συσσώρευση σάλιου στον άνω τράχηλο, κάτω από την κάτω γνάθο ή στον μεσογναθιαίο χώρο.
• Υπογλώσσια σιελοκήλη (ρανουλα): Εντοπίζεται στο έδαφος του στόματος, δίπλα στη γλώσσα, και συχνά συνυπάρχει με τραχηλική σιελοκήλη.
• Φαρυγγική σιελοκήλη: Σπάνια μορφή, με εντόπιση σχεδόν αποκλειστικά στον φάρυγγα και πιθανό κίνδυνο απόφραξης του αεραγωγού.
• Ζυγωματική σιελοκήλη: Πολύ σπάνια, προερχόμενη από τους ζυγωματικούς σιελογόνους αδένες κάτω από το μάτι.

Στις περισσότερες περιπτώσεις το αίτιο δεν αναγνωρίζεται. Τραυματισμοί, όπως από περιλαίμια πνιγμού, δαγκώματα ή μάσηση ξένων σωμάτων, θεωρούνται τα πιο πιθανά εκλυτικά γεγονότα. Η διαφυγή σάλιου προκαλεί έντονη φλεγμονώδη αντίδραση και σταδιακά σχηματίζεται ινώδης κάψα για τον περιορισμό του υγρού.

Η πάθηση αφορά σχεδόν αποκλειστικά τους σκύλους και σπάνια τις γάτες. Όλες οι φυλές μπορεί να προσβληθούν, με αυξημένη συχνότητα σε Poodle, Γερμανικούς Ποιμενικούς, Dachshund και Australian Silky Terrier. Δεν υπάρχει ηλικιακή προδιάθεση.

Η τραχηλική σιελοκήλη εμφανίζεται συνήθως ως αργά αυξανόμενη, ανώδυνη, μαλακή διόγκωση στον τράχηλο ή στον μεσογναθιαίο χώρο, χωρίς ιδιαίτερη ενόχληση του ζώου.
Η υπογλώσσια σιελοκήλη μπορεί να προκαλέσει δυσκολία στη λήψη τροφής και τραυματισμό με αιμορραγία κατά τη μάσηση.
Η φαρυγγική σιελοκήλη συχνά δεν γίνεται αντιληπτή χωρίς εξέταση υπό καταστολή και μπορεί να προκαλέσει δυσφαγία ή σοβαρή αναπνευστική δυσχέρεια λόγω απόφραξης του αεραγωγού, κατάσταση δυνητικά απειλητική για τη ζωή.

Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στην κλινική εξέταση. Οι σιελοκήλες είναι μαλακές, διακυμαινόμενες και ανώδυνες, σε αντίθεση με αποστήματα ή όγκους που συνήθως είναι επώδυνα ή σκληρά.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η μετατόπιση της διόγκωσης προς τη μέση γραμμή δυσχεραίνει τον εντοπισμό του πάσχοντος αδένα. Η εξέταση του ζώου σε ύπτια θέση υπό καταστολή μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό της πλευράς προέλευσης.

Οι εργαστηριακές εξετάσεις σπάνια συμβάλλουν στη διάγνωση. Όταν υπάρχει αμφιβολία, πραγματοποιείται στείρα παρακέντηση. Το υγρό της σιελοκήλης είναι συνήθως διαυγές έως κιτρινωπό, παχύρρευστο και με χαμηλό αριθμό κυττάρων. Αυξημένη κυτταρικότητα υποδηλώνει λοίμωξη ή απόστημα.

Ακτινογραφίες απαιτούνται σπάνια, εκτός εάν υπάρχει υποψία νεοπλασίας, οπότε ενδείκνυται απεικόνιση θώρακα για έλεγχο μεταστάσεων.

Η οριστική αντιμετώπιση της σιελοκήλης είναι η χειρουργική αφαίρεση του υπεύθυνου σιελογόνου αδένα ή αδένων. Η επαναλαμβανόμενη παρακέντηση δεν αποτελεί μόνιμη λύση και αυξάνει τον κίνδυνο επιμόλυνσης.

Η συνήθης χειρουργική τεχνική περιλαμβάνει αφαίρεση των υπογνάθιων και υπογλώσσιων αδένων της πάσχουσας πλευράς, καθώς οι εκφορητικοί τους πόροι συνδέονται στενά. Η επέμβαση απαιτεί προσεκτικό χειρισμό λόγω γειτνίασης με μεγάλα αγγεία και σημαντικά νεύρα.

Στις υπογλώσσιες σιελοκήλες (ρανουλες), μπορεί να εφαρμοστεί μαρσιποποίηση, επιπλέον της αφαίρεσης των αδένων, ώστε να εξασφαλιστεί επαρκής παροχέτευση προς τη στοματική κοιλότητα.

Συχνά τοποθετείται παροχέτευση για λίγες ημέρες, ώστε να απομακρύνεται το υγρό κατά την επούλωση.

Όταν υπάρχει παροχέτευση, αναμένεται εκροή υγρού για αρκετές ημέρες. Οι επίδεσμοι χρειάζονται συχνή αλλαγή, ενώ θερμά επιθέματα βοηθούν στην καθαριότητα και στην αποσυμφόρηση της περιοχής.

Η πρόγνωση είναι άριστη μετά από πλήρη αφαίρεση των προσβεβλημένων αδένων, με τα ζώα να επιστρέφουν σε φυσιολογική ζωή χωρίς υποτροπή. Η αφαίρεση των υπογνάθιων και υπογλώσσιων αδένων δεν προκαλεί κλινικά σημαντική ξηροστομία, ακόμη και αν γίνει αμφοτερόπλευρα.

Οι επιπλοκές είναι σπάνιες όταν η επέμβαση πραγματοποιείται σωστά. Πιθανά προβλήματα περιλαμβάνουν σχηματισμό ορώματος ή λοίμωξη. Υποτροπή μπορεί να εμφανιστεί μόνο εάν παραμείνει λειτουργικός αδενικός ιστός.