Κατάρρευση τραχείας

Εικόνα 1. Διάγραμμα κατάρρευσης τραχείας. Η βαρύτητα κυμαίνεται από ήπια έως πολύ σοβαρή (Βαθμός 1 = 25% κατάρρευση έως Βαθμός 4 = 100% κατάρρευση). Στους σκύλους, η κατάρρευση εμφανίζεται συχνότερα στην είσοδο του θώρακα (thoracic inlet) (πράσινα βέλη), εκεί όπου η τραχεία αλλάζει κατεύθυνση για να εισέλθει στον θώρακα.

Η κατάρρευση τραχείας είναι μια χρόνια, προοδευτική και μη αναστρέψιμη νόσος της τραχείας (αεραγωγός) και των κατώτερων αεραγωγών, συμπεριλαμβανομένης της κατάρρευσης των κύριων βρόγχων. Η τραχεία είναι ένας εύκαμπτος σωλήνας—συχνά παρομοιάζεται με σωλήνα ηλεκτρικής σκούπας—και στηρίζεται από μικρούς χόνδρινους δακτυλίους που βοηθούν να παραμένει ανοιχτός ο αεραγωγός όταν το ζώο αναπνέει, κινείται ή βήχει. Οι δακτύλιοι αυτοί έχουν σχήμα C, με το «άνοιγμα» του C να κοιτά προς τα πάνω. Σε ορισμένους σκύλους, ο χόνδρος αυτού του C εξασθενεί και αρχίζει να πλαταίνει/επιπεδώνεται. Καθώς το «ταβάνι» της τραχείας τεντώνεται, οι δακτύλιοι γίνονται ολοένα και πιο επίπεδοι, μέχρι που η τραχεία καταρρέει (Εικόνα 1). Η κατάρρευση μπορεί να επεκταθεί και στους βρόγχους (τους σωλήνες που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες), οδηγώντας σε σοβαρή έκπτωση της βατότητας του αεραγωγού.

Η πάθηση αφορά κυρίως μικρόσωμες φυλές, ιδίως Yorkshire terrier, Pomeranian, Poodle και Chihuahua. Συνήθως εμφανίζεται σε μέσης ηλικίας ή ηλικιωμένους σκύλους, αν και μπορεί να παρατηρηθεί και σε νεότερα ζώα. Οι υπέρβαροι σκύλοι ή όσοι ζουν σε σπίτι με καπνιστές μπορεί να έχουν αυξημένο κίνδυνο ή, τουλάχιστον, να εκδηλώνουν πιο εύκολα συμπτώματα.

• έντονος, ξηρός βήχας με ήχο που μοιάζει με «χήνα»
• βήχας όταν το ζώο σηκώνεται στην αγκαλιά ή όταν τραβιέται το λουρί/κολάρο
• δυσκολία στην αναπνοή
• μειωμένη αντοχή στην άσκηση
• βήχας ή «μελάνιασμα»/κυάνωση όταν ενθουσιάζεται
• λιποθυμικά επεισόδια
• συριγμός ή «σφύριγμα» κατά την εισπνοή

Γενικά προτείνονται οι παρακάτω εξετάσεις για να εκτιμηθεί ο βαθμός κατάρρευσης, να αποτυπωθεί η γενική υγεία και να αξιολογηθεί το ζώο:

• Αιματολογικός/βιοχημικός έλεγχος για συνολική εκτίμηση υγείας
• Ακτινογραφίες θώρακα (Εικόνες 2, 3): σε ορισμένα ζώα βοηθούν στη διάγνωση, είναι χρήσιμες για αποκλεισμό άλλων παθήσεων και για εκτίμηση μεγέθους καρδιάς· η κατάρρευση δεν φαίνεται πάντα σε απλές ακτινογραφίες
• Φθοριοσκόπηση (κινούμενη ακτινογραφία): επιτρέπει έλεγχο της τραχείας κατά την εισπνοή και εκπνοή (Εικόνα 4), κάτι σημαντικό επειδή η διάμετρος της τραχείας μεταβάλλεται ανάλογα με τη φάση της αναπνοής
• Ενδοσκόπηση (κάμερα οπτικών ινών μέσα στην τραχεία): δίνει την καλύτερη λεπτομέρεια του εσωτερικού του αεραγωγού (Εικόνα 5) και επιτρέπει λήψη υγρών για καλλιέργεια και ανάλυση
• Ηχωκαρδιογράφημα (υπερηχογράφημα καρδιάς) για αξιολόγηση καρδιακής λειτουργίας

Εικόνα 2. Ακτινογραφία θώρακα που αντιστοιχεί στο διάγραμμα της Εικόνας 1 και δείχνει κατάρρευση τραχείας διαφορετικής βαρύτητας σε Yorkshire terrier. Το κεφάλι είναι αριστερά. Στο κατώτερο τμήμα του τραχήλου η τραχεία στενεύει 50–75% (κόκκινα βέλη). Καθώς περνά στο thoracic inlet προς τον θώρακα, η στένωση φτάνει 100% (πράσινα βέλη). Εντός θώρακα, η κατάρρευση φαίνεται ήπια (μπλε βέλη).

Σε αυτόν τον σκύλο υπάρχει πολύ σοβαρή (Βαθμός 4) κατάρρευση όλης της τραχείας (πράσινα βέλη) και των βρόγχων (κόκκινα βέλη).

Εικόνα 4a. Σειρά εικόνων φθοριοσκόπησης του σκύλου της Εικόνας 3 κατά την αναπνοή: ο αεραγωγός καταρρέει και στη συνέχεια διανοίγεται καθώς ο αέρας βγαίνει και μπαίνει στην τραχεία.
Εικόνα 4b.
Εικόνα 4c.
Εικόνα 4d.

Εικόνα 5a. Ενδοσκοπική εικόνα Βαθμού 2 (μέτρια) κατάρρευσης (Εικόνα 5a) και Βαθμού 4 (σοβαρή) κατάρρευσης (Εικόνα 5b).
Εικόνα 5b.

Συντηρητική/φαρμακευτική αντιμετώπιση

Η ιατρική αντιμετώπιση περιλαμβάνει συνήθως:

• απώλεια βάρους
• φαρμακευτική αγωγή για μείωση σπασμών και φλεγμονής του αεραγωγού
• καταστολή για μείωση βήχα και άγχους

Σε ορισμένους σκύλους απαιτούνται υψηλότερες δόσεις καταστολής ώστε να «σπάσει» ο φαύλος κύκλος του βήχα, επειδή ο βήχας ερεθίζει τον αεραγωγό και προκαλεί περισσότερο βήχα. Επιπλέον, πρέπει να αποφεύγονται ο καπνός και άλλοι ρύποι/ερεθιστικοί παράγοντες· ο βήχας μπορεί να πυροδοτηθεί ακόμη και από καπνό ή ερεθιστικά που μεταφέρονται στο σπίτι με ρούχα και μαλλιά. Αν υπάρχει λοίμωξη, χορηγούνται αντιβιοτικά.

Η ιατρική αγωγή μπορεί να βοηθήσει έως και 70% των σκύλων, ιδίως σε ήπιες μορφές κατάρρευσης. Καθώς η νόσος προχωρά, κάποιοι ασθενείς δεν ανταποκρίνονται επαρκώς και χρειάζονται χειρουργική ή επεμβατική αντιμετώπιση. Ακόμη και μετά από άλλες παρεμβάσεις, η συντηρητική αγωγή συνήθως πρέπει να συνεχιστεί εφ’ όρου ζωής.

Χειρουργική / επεμβατική αντιμετώπιση

Η κατάρρευση της τραχείας στον τράχηλο μπορεί να αντιμετωπιστεί από χειρουργό πιστοποιημένο από το ACVS με χειρουργική τοποθέτηση πλαστικών δακτυλίων ή ελίκων γύρω από το εξωτερικό της τραχείας (Εικόνες 6 και 7).

Εναλλακτικά, μπορεί να τοποθετηθεί stent—μια «ελατηριωτή» συσκευή—μέσα στον αεραγωγό ώστε να διατηρεί την τραχεία ανοιχτή (Εικόνα 8). Με τα stents είναι δυνατόν να αντιμετωπιστεί κατάρρευση στον τράχηλο ή στον θώρακα χωρίς χειρουργική τομή.

Εικόνα 6a. Οι τραχειακοί δακτύλιοι διατίθενται σε διαφορετικά μεγέθη.
Εικόνα 6b. Οι δακτύλιοι (πράσινα βέλη) τοποθετούνται γύρω από την τραχεία και καθηλώνονται με ράμματα.
Εικόνα 6c. Μετά την ολοκλήρωση, οι ραμμένοι δακτύλιοι κρατούν τον αεραγωγό ανοιχτό.

Εικόνα 7a. Πριν την τοποθέτηση των δακτυλίων, η τραχεία είχε κατάρρευση 50%.
Εικόνα 7b. Μετά την τοποθέτηση, ο αυλός φαίνεται πιο στρογγυλός και διακρίνονται ορισμένα ράμματα που συγκρατούν τους δακτυλίους (πράσινα βέλη).

Εικόνα 8a. Τα stents υπάρχουν σε διάφορα μεγέθη και υλικά.
Εικόνα 8b. Αμέσως μετά την τοποθέτηση, φαίνονται τα σύρματα του stent.
Εικόνα 8c. Μετά από εβδομάδες έως μήνες, το stent «θάβεται» κάτω από τον βλεννογόνο της τραχείας.

Τα περισσότερα ζώα παίρνουν εξιτήριο σε 1–2 ημέρες μετά την επέμβαση και συνήθως επιστρέφουν για επανέλεγχο και αφαίρεση ραμμάτων ή clips δέρματος (αν υπάρχουν). Ο πόνος συνήθως ελέγχεται καλά με φάρμακα που χορηγεί ο ιδιοκτήτης.

Συνηθισμένες οδηγίες μετά από δακτυλίους ή stent περιλαμβάνουν:

• συνέχιση της ιατρικής αγωγής για μείωση πόνου, οιδήματος, βήχα και υπερδιέγερσης
• χρήση σαμαριού σώματος (όχι λουρί/κολάρο στον λαιμό)
• περιορισμός δραστηριότητας για περίπου δύο εβδομάδες ώστε να αναρρώσει και να επουλωθεί η τομή
• απώλεια βάρους
• αποφυγή καπνού και άλλων ερεθιστικών παραγόντων
• χρήση υγραντήρα τον χειμώνα όταν λειτουργεί θέρμανση
• τακτικοί έλεγχοι από τον κτηνίατρο πρωτοβάθμιας φροντίδας

Πιθανές επιπλοκές περιλαμβάνουν:

• Η επέμβαση τοποθέτησης δακτυλίων μπορεί να οδηγήσει σε βήχα, αιμορραγία, βλάβη αεραγωγού ή παράλυση λάρυγγα. Σε παράλυση λάρυγγα μπορεί να απαιτηθεί επείγουσα επέμβαση για να μείνει ανοιχτός ο αεραγωγός ή προσωρινή αναπνοή μέσω ανοίγματος στον λαιμό (τραχειοστομία). Κάποιοι σκύλοι μπορεί να πεθάνουν άμεσα μετά το χειρουργείο.
• Πολλοί σκύλοι συνεχίζουν να βήχουν σε όλη τους τη ζωή, όμως συνήθως ο βήχας είναι ηπιότερος από πριν.
• Αν η κατάρρευση προχωρήσει στους μικρότερους αεραγωγούς (βρογχική κατάρρευση), τα συμπτώματα μπορεί να επιμένουν.
• Τα stents μπορούν επίσης να ερεθίσουν τον αεραγωγό και να αυξήσουν τον βήχα. Αν η φλεγμονή είναι έντονη, μπορεί να δημιουργηθεί παχύς ιστός μπροστά ή πίσω από το stent που να αποφράσσει μέρος του αυλού (Εικόνα 9).
• Stents που «γεφυρώνουν» το thoracic inlet έχουν κίνδυνο κατάγματος λόγω της κίνησης της περιοχής (Εικόνα 10).
• Stents που είναι μικρότερα από το ιδανικό μπορεί να μετακινηθούν μέσα στην τραχεία.

Προς το παρόν δεν υπάρχει γνωστή μέθοδος πρόληψης της κατάρρευσης τραχείας, αν και η μείωση βάρους και ο περιορισμός έκθεσης σε ερεθιστικούς παράγοντες όπως ο καπνός πιθανόν να βοηθούν. Περίπου 70% των σκύλων που αντιμετωπίζονται μόνο ιατρικά παρουσιάζουν κάποια βελτίωση. Περίπου 75% βελτιώνονται μετά από χειρουργική τοποθέτηση δακτυλίων. Σκύλοι άνω των 6 ετών ή με συνοδό νόσο λάρυγγα ή βρόγχων εμφανίζουν περισσότερες επιπλοκές και χειρότερη μακροπρόθεσμη έκβαση. Από τους σκύλους που λαμβάνουν stent, 95% βελτιώνονται άμεσα και 90% είναι σημαντικά καλύτερα στον επανέλεγχο. Παρόμοια αποτελέσματα αναφέρονται και με δακτυλίους που τοποθετούνται στην αυχενική (τραχηλική) μοίρα της τραχείας. Ο έλεγχος του βήχα είναι καθοριστικός για καλό αποτέλεσμα, και οι σκύλοι με βρογχική κατάρρευση (άρα επίμονο βήχα) έχουν σαφώς αυξημένη πιθανότητα προβλημάτων μετά από stent ή δακτυλίους.