Υποπλασία τραχείας

Ορισμένες φυλές σκύλων και γατών έχουν προδιάθεση για δύσκολη, αποφρακτική αναπνοή λόγω του σχήματος της κεφαλής, του ρύγχους και του φάρυγγα. Οι συχνότερα προσβεβλημένοι είναι οι βραχυκεφαλικές φυλές. Ο όρος «βραχυκεφαλικός» σημαίνει «κοντοκέφαλος». Κλασικά παραδείγματα βραχυκεφαλικών σκύλων είναι ο English Bulldog, ο French Bulldog, το Pug, το Pekingese και το Boston Terrier. Αυτά τα ζώα έχουν εκτραφεί ώστε να έχουν κοντύτερο ρύγχος και μύτη και, γι’ αυτό, οι αναπνευστικές οδοί και οι δομές του λαιμού τους είναι συχνά μικρότερες από το φυσιολογικό ή πεπλατυσμένες (Εικόνα 1). Οι Persian γάτες παρουσιάζουν επίσης βραχυκεφαλικό μορφότυπο.

Εικόνα 1. Πλάγια όψη σκύλου με τυπική βραχυκεφαλική μορφολογία.
Εικόνα 2. Στοματική εξέταση που δείχνει επιμήκη μαλακή υπερώα να εκτείνεται προς τον λάρυγγα.
Εικόνα 3α. Κοντινή εικόνα στενωμένων ρινικών μυκτήρων.

Ο όρος Βραχυκεφαλικό Σύνδρομο αναφέρεται στον συνδυασμό επιμήκους μαλακής υπερώας, στενωμένων ρινικών μυκτήρων και εξωστραμμένων λαρυγγικών θυλακίων, τα οποία εμφανίζονται συχνά σε αυτές τις φυλές.

• Επιμήκης μαλακή υπερώα (Εικόνα 2): η μαλακή υπερώα είναι υπερβολικά μακριά, ώστε η άκρη της να προβάλλει μέσα στον αεραγωγό και να δυσχεραίνει τη ροή του αέρα προς τους πνεύμονες.
• Στενωμένοι ρινικοί μυκτήρες (Εικόνα 3α): τα ρουθούνια είναι στενά ή καταρρέουν προς τα μέσα κατά την εισπνοή, κάνοντας τη ρινική αναπνοή δύσκολη.
• Εξωστραμμένα λαρυγγικά θυλάκια (Εικόνα 4): ιστός μέσα στον αεραγωγό, ακριβώς μπροστά από τις φωνητικές χορδές, έλκεται προς την τραχεία και προκαλεί μερική απόφραξη της ροής αέρα.

Ορισμένοι σκύλοι με βραχυκεφαλικό σύνδρομο μπορεί επίσης να έχουν στενή τραχεία, κατάρρευση του λάρυγγα (των χόνδρων που ανοίγουν/κλείνουν τον ανώτερο αεραγωγό) ή παράλυση των λαρυγγικών χόνδρων.

Εικόνα 3β. Φυσιολογική μύτη σκύλου για σύγκριση.
Εικόνα 4. Στοματική εξέταση που δείχνει εξωστραμμένα λαρυγγικά θυλάκια.

Οι σκύλοι με επιμήκη μαλακή υπερώα συνήθως έχουν ιστορικό θορυβώδους αναπνοής, ιδιαίτερα κατά την εισπνοή. Κάποιοι εμφανίζουν εμέσματα/αναγωγές ή τάση για «πνίξιμο»/εμετικό αντανακλαστικό, ειδικά κατά την κατάποση. Συχνά παρατηρούνται δυσανεξία στην άσκηση, κυάνωση (μπλε γλώσσα και ούλα λόγω έλλειψης οξυγόνου) και περιστασιακή κατάρρευση, ιδίως μετά από υπερβολική δραστηριότητα, έντονο ενθουσιασμό ή έκθεση σε ζέστη/υγρασία. Η παχυσαρκία επιδεινώνει το πρόβλημα. Πολλοί σκύλοι με επιμήκη υπερώα προτιμούν να κοιμούνται ανάσκελα, πιθανότατα επειδή έτσι ο ιστός της υπερώας «φεύγει» μακριά από τον λάρυγγα. Τα σημεία που σχετίζονται με στενωμένους μυκτήρες και εξωστραμμένα θυλάκια είναι γενικά παρόμοια.

Οι στενωμένοι ρινικοί μυκτήρες διαγιγνώσκονται εύκολα στην κλινική εξέταση (Εικόνα 3). Η οριστική διάγνωση επιμήκους μαλακής υπερώας και εξωστραμμένων λαρυγγικών θυλακίων συνήθως απαιτεί αναισθησία. Οι βραχυκεφαλικές φυλές έχουν συχνά παχιά γλώσσα, που δυσκολεύει πολύ την ορατότητα του λάρυγγα σε ξύπνιο ζώο· οι προσπάθειες ακινητοποίησης και επαρκούς έλξης της γλώσσας ώστε να φανεί ο λάρυγγας συνήθως αποτυγχάνουν. Υπό αναισθησία, η επιμήκης υπερώα εκτείνεται πέρα από την άκρη της επιγλωττίδας (είσοδος του αεραγωγού), ενώ σε βαριές περιπτώσεις προβάλλει απευθείας στο λαρυγγικό στόμιο. Η άκρη της υπερώας και τα χείλη του λάρυγγα είναι συχνά φλεγμαίνοντα (ερυθρά και οιδηματώδη). Σε χρόνιες καταστάσεις, οι λαρυγγικοί χόνδροι χάνουν την ελαστικότητά τους και αρχίζουν να καταρρέουν, στενεύοντας ακόμη περισσότερο τον αεραγωγό. Τα εξωστραμμένα λαρυγγικά θυλάκια εμφανίζονται σαν κυανό-γκρι μάζες μαλακού ιστού που προβάλλουν στον αεραγωγό μπροστά από τις φωνητικές χορδές (Εικόνα 4). Ο κτηνίατρος μπορεί επίσης να προτείνει ακτινογραφίες θώρακα για έλεγχο των κατώτερων αεραγωγών και των πνευμόνων.

Εικόνα 5. Εκτομή επιμήκους μαλακής υπερώας με laser.

Οι ανωμαλίες της μαλακής υπερώας πρέπει να αντιμετωπίζονται όταν προκαλούν δυσφορία, όταν επιδεινώνονται με τον χρόνο ή όταν δημιουργούν απειλητική απόφραξη. Αν το ζώο παρουσιάζει τάση για «πνίξιμο»/gagging, βήχα, δυσανεξία στην άσκηση ή δύσπνοια, μπορεί να απαιτείται εκτομή του πλεονάζοντος ιστού. Η εκτομή μαλακής υπερώας (staphylectomy) γίνεται με νυστέρι, ψαλίδι ή CO₂ laser (Εικόνα 5). Η υπερώα τεντώνεται (Εικόνα 6) και στη συνέχεια αφαιρείται ο επιπλέον ιστός με νυστέρι ή ψαλίδι.

Αν τα λαρυγγικά θυλάκια είναι εξωστραμμένα, μπορούν να αφαιρεθούν ταυτόχρονα με την εκτομή της υπερώας ή να αφεθούν ώστε να επανέλθουν σε πιο φυσιολογική θέση. Η διόρθωση των στενωμένων ρινικών μυκτήρων, όταν συνυπάρχει, βελτιώνει την αναπνοή και γίνεται συνήθως στην ίδια επέμβαση (Εικόνες 7 και 8).

Εικόνα 6. Η μαλακή υπερώα τεντώνεται πριν την εκτομή.
Εικόνα 7. Διόρθωση της μίας πλευράς των στενωμένων μυκτήρων.
Εικόνα 8. Εικόνα της μύτης αμέσως μετά τη διεύρυνση των μυκτήρων.

Απαιτείται πολύ στενή παρακολούθηση αμέσως μετά το χειρουργείο. Σημαντικό οίδημα ή αιμορραγία μπορεί να αποφράξει τον αεραγωγό, καθιστώντας την αναπνοή δύσκολη ή και αδύνατη. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται να τοποθετηθεί σωλήνας μέσω τομής στον τράχηλο προς την τραχεία (προσωρινή τραχειοστομία) μέχρι να υποχωρήσει το οίδημα αρκετά ώστε το ζώο να αναπνέει φυσιολογικά.

Τα ζώα συνήθως παραμένουν υπό παρακολούθηση στο νοσοκομείο για τουλάχιστον 24 ώρες. Μετεγχειρητικός βήχας και gagging είναι συχνά. Σε χρόνιες περιπτώσεις, όπου οι λαρυγγικοί χόνδροι έχουν γίνει άκαμπτοι, η αφαίρεση της επιμήκους υπερώας και των θυλακίων μπορεί να μην προσφέρει επαρκή ανακούφιση. Τότε η δημιουργία μόνιμου νέου στομίου προς την τραχεία στον τράχηλο (μόνιμη τραχειοστομία) μπορεί να είναι η μόνη λύση, αν και συνοδεύεται από δικές της επιπλοκές.

Η πρόγνωση είναι καλή στα νεαρά ζώα: συνήθως αναπνέουν πολύ πιο εύκολα, μειώνεται σημαντικά η αναπνευστική δυσφορία και βελτιώνεται αισθητά το επίπεδο δραστηριότητας. Στα μεγαλύτερα ζώα η πρόγνωση είναι λιγότερο ευνοϊκή, ιδιαίτερα αν έχει ήδη αρχίσει κατάρρευση του λάρυγγα. Αν η κατάρρευση είναι προχωρημένη, η πρόγνωση είναι κακή.