Λίθοι ουρήθρας

Η ουρήθρα είναι ο σωλήνας που μεταφέρει τα ούρα από την ουροδόχο κύστη προς το εξωτερικό του σώματος. Στον αρσενικό σκύλο, πορεύεται κατά μήκος της κάτω πλευράς του σώματος και ανάμεσα στα πίσω άκρα. Μέσα στο πέος, η ουρήθρα βρίσκεται σε μία οστέινη «αυλάκωση» του os penis και στενεύει. Λίθοι (calculi) που σχηματίζονται στο ουροποιητικό (βλ. ουρολίθους) συχνά σφηνώνουν στην ουρήθρα πίσω από αυτό το οστό, προκαλώντας απόφραξη. Η ουρήθρα μπορεί επίσης να αποφραχθεί αν το οστό υποστεί κάταγμα ή αν εμφανιστεί όγκος του πέους. Επιπλέον, ουλώδης ιστός μπορεί να προκαλέσει μερική στένωση.

Τα κλινικά σημεία εξαρτώνται από το πόσο σοβαρή είναι η απόφραξη. Σε μερική απόφραξη, οι σκύλοι μπορεί να:

• ουρούν μικρές ποσότητες συχνά
• χρειάζονται πολλή ώρα για να ουρήσουν
• σφίγγονται/προσπαθούν έντονα για να ουρήσουν
• έχουν αίμα στα ούρα
• ουρούν «σταγόνα-σταγόνα» αντί για δυνατό струμ
• ουρούν σε ακατάλληλα σημεία (π.χ. χαλί ή στρώμα/κρεβάτι)

Σε πλήρη απόφραξη, ο σκύλος σφίγγεται χωρίς να παράγει καθόλου ούρα. Συνήθως πονά, γίνεται νωθρός, χάνει την όρεξή του και μπορεί να αρχίσει να κάνει εμετούς. Η υπερβολικά διατεταμένη κύστη γίνεται εύκολα ψηλαφητή από επαγγελματία κτηνίατρο στο οπίσθιο μισό της κοιλιάς (προσοχή: η ψηλάφηση μπορεί να είναι επώδυνη). Σε πλήρη απόφραξη, η κύστη μπορεί να ραγεί και να χυθούν ούρα μέσα στην κοιλιά. Σκύλοι με ολική απόφραξη ουρήθρας μπορεί να πεθάνουν μέσα σε λίγες ημέρες αν δεν αρθεί η απόφραξη. Αν το ζώο σας δεν μπορεί να ουρήσει, πρέπει να εξεταστεί άμεσα από κτηνίατρο.

Οι ουρολίθοι αποτελούν τη συχνότερη αιτία ουρηθρικής απόφραξης στους σκύλους, και οτιδήποτε αυξάνει τον κίνδυνο σχηματισμού λίθων αυξάνει και τον κίνδυνο απόφραξης (βλ. ουρολίθους). Για παράδειγμα, Yorkshire Terrier και Schnauzer με ηπατικές παρακάμψεις (βλ. portosystemic shunts) είναι επιρρεπείς σε σχηματισμό λίθων ammonium biurate. Οι Δαλματίας έχουν γενετική προδιάθεση για ουρικούς (urate) λίθους. Λοιμώξεις νεφρών, κύστης ή προστάτη μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο δημιουργίας struvite λίθων.

Η απόφραξη συνήθως τεκμηριώνεται όταν δεν είναι δυνατή η προώθηση ουρηθρικού καθετήρα μέχρι την ουροδόχο κύστη. Σε μερική απόφραξη, ο κτηνίατρος μπορεί να αντιληφθεί ότι ο καθετήρας «περνά πάνω» από τους λίθους. Οι ακτινογραφίες μπορεί να δείξουν μικρούς λίθους στην κύστη και/ή στην ουρήθρα (Εικόνες 1a, 1b και 2). Κατά τις ακτινογραφίες, μπορεί να εγχυθεί σκιαγραφικό μέσω του καθετήρα για να φανεί τυχόν στένωση της ουρήθρας, κάτι που μπορεί να υποδηλώνει όγκο ή ουλώδη ιστό.

Συχνά προτείνεται υπερηχογράφημα για έλεγχο της κύστης (όγκοι, θρόμβοι αίματος, λίθοι που δεν φαίνονται στην ακτινογραφία), καθώς και για αξιολόγηση των υπόλοιπων τμημάτων του ουροποιητικού (νεφροί και ουρητήρες) και του προστάτη στους αρσενικούς σκύλους. Γίνονται επίσης αιματολογικές εξετάσεις για να εκτιμηθεί η βαρύτητα της κατάστασης.

Η απόφραξη μπορεί να προκαλέσει παροδική ή μόνιμη νεφρική βλάβη. Το κάλιο, που φυσιολογικά αποβάλλεται με τα ούρα, μπορεί να αυξηθεί επικίνδυνα και να προκαλέσει καρδιακά προβλήματα, γι’ αυτό συχνά γίνεται ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ/ECG). Τα ούρα ελέγχονται για κρυστάλλους (που μπορεί να βοηθήσουν στον προσδιορισμό τύπου λίθου) και για στοιχεία λοίμωξης, ενώ μπορεί να σταλούν και για καλλιέργεια.

Εικόνα 1a. Ακτινογραφία κοιλίας σκύλου με μεγάλο αριθμό λίθων στην κύστη και στην ουρήθρα.
Εικόνα 1b. Ακτινογραφία κοιλίας σκύλου με μεγάλο αριθμό λίθων στην κύστη και στην ουρήθρα.
Εικόνα 2. Ακτινογραφία πέους και ουρήθρας σκύλου. Δύο ουρηθρικοί λίθοι (κόκκινα βέλη) έχουν σφηνώσει πίσω από το os penis (κίτρινα βέλη).

Αν η απόφραξη οφείλεται σε λίθους, ο κτηνίατρος θα προσπαθήσει να τους «σπρώξει»/ξεπλύνει πίσω στην κύστη. Εκεί οι λίθοι μπορούν είτε να αφαιρεθούν χειρουργικά, είτε (ανάλογα με τον τύπο) να διαλυθούν με συντηρητική/φαρμακευτική αγωγή, είτε να θρυμματιστούν με λιθοτριψία (διάσπαση των λίθων με υπερηχητικά κύματα ή λέιζερ). Αν ο σκύλος είναι πολύ επιβαρυμένος, το χειρουργείο μπορεί να αναβληθεί και να παραμείνει ουροκαθετήρας για 1–2 ημέρες ώστε να παροχετεύονται τα ούρα μέχρι να βελτιωθεί η γενική κατάσταση και να είναι ασφαλής η γενική αναισθησία και η επέμβαση.

Η χειρουργική αφαίρεση λίθων από την κύστη γίνεται με κυστεοτομή (cystotomy). Υπό γενική αναισθησία, γίνεται μικρή τομή στην κοιλιά για πρόσβαση στην κύστη. Η κύστη ανοίγεται, οι λίθοι αφαιρούνται και στη συνέχεια γίνεται σχολαστική έκπλυση του ουροποιητικού για να διασφαλιστεί ότι δεν έχουν απομείνει λίθοι. Αν οι λίθοι στην ουρήθρα δεν μπορούν να προωθηθούν πίσω στην κύστη, μπορεί να χρειαστεί ξεχωριστή τομή στην ουρήθρα. Οι λίθοι που αφαιρούνται αποστέλλονται για χημική ανάλυση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, για βακτηριολογική καλλιέργεια. Επίσης μπορεί να ληφθεί βιοψία από τυχόν παθολογικό ιστό της κύστης.

Αρσενικοί σκύλοι με απόφραξη που δεν μπορεί να αρθεί, σκύλοι με όγκο πέους ή ζώα με συχνό/επαναλαμβανόμενο σχηματισμό λίθων μπορεί να χρειαστούν επέμβαση δημιουργίας νέου μόνιμου στομίου της ουρήθρας, που ονομάζεται οσχεϊκή ουρηθροστομία (scrotal urethrostomy). Αυτό μπορεί να είναι απαραίτητο επειδή οι λίθοι μπορεί να παγιδευτούν μέσα σε ουλώδη ιστό και να μην αφαιρούνται. Η οσχεϊκή ουρηθροστομία επιτρέπει στα ούρα να εξέρχονται πίσω από το os penis, όπου η ουρήθρα είναι πιο ευρεία (Εικόνες 2, 3). Δημιουργείται άνοιγμα από το οποίο μπορούν να περάσουν μικροί λίθοι. Παρ’ όλα αυτά, πολύ μεγάλοι λίθοι στην κύστη ή στο ανώτερο τμήμα της ουρήθρας μπορούν ακόμη να προκαλέσουν απόφραξη. Στους περισσότερους σκύλους που υποβάλλονται σε οσχεϊκή ουρηθροστομία, το πέος παραμένει, οπότε η εξωτερική εμφάνιση κατά το περπάτημα δεν αλλάζει. Ωστόσο, ο σκύλος ουρεί πλέον από το νέο άνοιγμα στο σημείο όπου βρισκόταν το όσχεο (Εικόνες 3, 4). Σε σκύλους με όγκους πέους, γίνεται οσχεϊκή ουρηθροστομία και αφαιρείται και το πέος (Εικόνα 4). Επειδή το χειρουργικό πεδίο βρίσκεται στην περιοχή του οσχέου, γίνεται και ευνουχισμός (neutering) κατά την ίδια επέμβαση.

Εικόνα 3. Τελική εικόνα οσχεϊκής ουρηθροστομίας. Η ουρήθρα έχει ραφτεί στο δέρμα με «whipstitch» για περιορισμό της αιμορραγίας. Τα υπόλοιπα ράμματα αφαιρούνται σε 10–14 ημέρες.
Εικόνα 4. Μία ημέρα μετά την επέμβαση υπάρχει οίδημα αλλά όχι αιμορραγία στο σημείο της οσχεϊκής ουρηθροστομίας. Ο συγκεκριμένος σκύλος είχε όγκο πέους και χρειάστηκε και αφαίρεση του πέους.

Μετά από κοιλιακή επέμβαση, απαιτούνται αρκετές εβδομάδες περιορισμένης δραστηριότητας. Μετά από κυστεοτομή, η κύστη μπορεί να είναι ελαφρώς μικρότερη για μερικές εβδομάδες λόγω των ραμμάτων, οπότε ο σκύλος μπορεί να ουρεί συχνότερα. Μπορεί να υπάρχει έντονο αίσθημα επιτακτικής ούρησης και να συμβούν «ατυχήματα». Είναι συχνά τα ούρα να έχουν ελαφρά αιματηρή χροιά· όμως ενεργός στάλαξη καθαρού αίματος δεν είναι φυσιολογική και πρέπει να επικοινωνήσετε με τον χειρουργό. Το κολάρο Ελισάβετ (Elizabethan collar) παραμένει για 10–14 ημέρες μέχρι να επουλωθεί το τραύμα, ώστε να αποφεύγεται το γλείψιμο ή μάσημα. Συνήθως χορηγούνται αναλγητικά από το στόμα. Αν υπάρχει λοίμωξη κύστης, δίνονται αντιβιοτικά. Οι λίθοι αποστέλλονται για ανάλυση ώστε να κριθεί αν χρειάζονται ειδική δίαιτα ή φάρμακα.

Οι ιστοί γύρω από την ουρήθρα έχουν πολύ καλή αιμάτωση, επομένως μπορεί να υπάρχει αιμορραγία για αρκετές ημέρες μετά από οσχεϊκή ουρηθροστομία. Ο ενθουσιασμός ή τραυματισμός της περιοχής από γλείψιμο αυξάνει τον κίνδυνο αιμορραγίας, γι’ αυτό απαιτείται κολάρο Ελισάβετ και ενδέχεται να χρειαστεί καταστολή για λίγες ημέρες ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος.

Επιπλοκές της απόφραξης μπορεί να περιλαμβάνουν: ρήξεις στην ουρήθρα ή στην κύστη με διαρροή ούρων, δυσλειτουργία της κύστης, ακράτεια ή ουλοποίηση στην ουρήθρα που οδηγεί σε επαναπόφραξη. Μετά από κυστεοτομή, πιθανές μετεγχειρητικές επιπλοκές είναι παροδικά αιματηρά ούρα, διαρροή ούρων από τη γραμμή ραφής της κύστης προς την κοιλιά (uroabdomen), δημιουργία κήλης στην κοιλιακή τομή και λοίμωξη.

Μετά από οσχεϊκή ουρηθροστομία, οι πιθανές επιπλοκές περιλαμβάνουν αιμορραγία τις πρώτες ημέρες, δερματικό ερεθισμό από τα ούρα (urine scald), ουλοποίηση/στένωση του νέου στομίου που μπορεί να προκαλέσει απόφραξη, «ψεκασμό» ούρων στα πόδια και λοίμωξη.

Η πρόληψη υποτροπής ουρηθρικής απόφραξης από λίθους επιτυγχάνεται με μείωση των παραγόντων που οδηγούν σε λιθογένεση. Αν ο σκύλος σας σχηματίζει λίθους, είναι απαραίτητο να τηρείτε αυστηρά τις οδηγίες δίαιτας και φαρμακευτικής αγωγής και να κάνετε τους επανελέγχους που συστήνει ο κτηνίατρος, ώστε να επιβεβαιώνεται ότι ο σχηματισμός κρυστάλλων και λίθων ελέγχεται.

Η πρόγνωση είναι εξαιρετική για σκύλους που υποβάλλονται σε κυστεοτομή με ή χωρίς οσχεϊκή ουρηθροστομία για ουρηθρική απόφραξη, εφόσον δεν έχει προκληθεί σοβαρή νεφρική βλάβη ή τοξική βλάβη από παρατεταμένη απόφραξη.